Lost in Transition? Nieuwe positionering van brancheorganisaties in de Nederlandse polder

23-08-2013 

Wij leven in een tijd van verandering. Opeenvolgende crises tonen aan dat het huidige systeem niet langer voldoet. We hebben als maatschappij behoefte aan verandering. Maar wat precies verstaan we als maatschappij onder verandering? Is een maatschappij eigenlijk niet permanent onderhevig aan verandering? Onze maatschappij is een dynamisch systeem dat nu misschien door veranderingen lijkt te ontaarden in wanorde. Maar levert deze wanorde misschien niet juist kansen op? En – vanuit het oogpunt van een verenigingsmanager – wat betekenen deze veranderingen nu allemaal voor de positie van de branchevereniging?

In de film ‘Lost in Translation’ dwalen de twee hoofdpersonen door het immense en chaotische Tokio, terwijl ze geen Japans spreken en de Japanse cultuur ook niet begrijpen. Alleen omdat ze elkaars taal spreken, raken ze bevriend. Ze hebben elkaar nodig om structuur in de chaos van hun bestaan aan te kunnen brengen. Is dat de rol van de branchevereniging anno 2013? Het verbinden van mensen die dezelfde taal spreken en daardoor in deze tijd van verandering steun aan elkaar hebben?

In het oog van de orkaan

Volgens de Nederlandse hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans verandert onze samenleving momenteel ingrijpend en krijgen we te maken met een lange periode van crises, maar is dat juist een zegen. In zijn boek ‘In het oog van de orkaan’ schrijft Rotmans over de uiteenlopende transitieprocessen die zich nu afspelen richting een duurzame samenleving. De samenleving kantelt, oude, verticale instituties lopen op hun einde en nieuwe horizontale verbanden ontstaan. In een Groene Economie produceren we straks schone producten, materialen en energie, sluiten we de kringlopen (circulair) en dient afval weer als grondstof voor nieuwe producten. En gebruiken we ‘biobased’ grondstoffen als basis voor onze productie. We leven volgens Rotmans niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van tijdperken. Oude bestuursvormen en economische modellen raken achterhaald.

Grassroots’ in de polder

Volgens Rotmans is de aanstaande systeemkanteling niet typisch Nederlands. Wat wel typisch Nederlands is, is het wijdvertakte en diepgewortelde maatschappelijke middenveld, de consensusdemocratie en haar sublimatie in de vorm van het poldermodel. Brancheorganisaties zijn van nature erg op hun plek en vertrouwd met het spel binnen het poldermodel. Het poldermodel roept tegenwoordig – naast de positieve verdiensten uit het verleden – vooral negatieve associaties op met gevestigde belangen. Binnen het transitieproces wordt het ‘regime’ (de partijen met gevestigde belangen) nu opeens uitgedaagd door krachten van onderop, soms georganiseerd en vertegenwoordigd rond een enkel onderwerp of issue door zogenaamde ‘grassroots’ organisaties. Partijen die zich niet houden aan de conventies waarvan de polder aannam dat ze in marmer gebeiteld waren.

Hindermacht omzetten in scheppende kracht

Tijdens het volgende VM congres op 14 november 2013 zal Jan Rotmans spreken over de rol van de branchevereniging als onderdeel van het maatschappelijk middenveld en het poldermodel. Hoe voorkom je dat je als branchevereniging tijdens dit transitieproces ‘lost in transition’ raakt en als achterhaalde vertegenwoordiger van de oude economie en gevestigde belangen wordt bestempeld? Kunnen verenigingen als vertegenwoordiger van de gevestigde belangen hun hindermacht omzetten in scheppende kracht? In ieder geval niet met als enig doel de eigen organisatie in stand te houden, maar juist wel door ruimte te geven aan nieuwe ontwikkelingen en nieuwe spelers op de markt.

Taal van de toekomst

Hoe organiseer je een bedrijfstak op andere wijze, als horizontaal netwerk, niet hiërarchisch, maar plat en flexibel? In ieder geval niet door met veranderingsmanagement handhaving van de status quo na te jagen. Een branchevereniging zal constant moeten zorgen dat zij in beweging blijft. Door het periodiek het eigen bestaansrecht tegen het licht te houden, en door de omgevingsfactoren goed in kaart te brengen, kan een vereniging beter de eigen rol bepalen en toetsen of ze nog steeds iets toevoegt richting de leden. Door het voorbereiden van een aantal scenario’s voor de toekomst zijn de vereniging en haar leden beter voorbereid op de toekomst, en alle onzekerheden die dit met zich meebrengt. Maar dat doe je wel graag samen met mensen met wie je dezelfde taal spreekt.

Het op de agenda zetten en houden van de toekomst is de beste manier om dit voor elkaar te krijgen. Lejeune biedt brancheverenigingen gericht beleid- en bestuursadvies, en heeft veel ervaring met het ontwikkelen van strategieën voor de toekomst d.m.v. scenario planning. Lejeune zorgt gaarne dat uw vereniging in deze tijden van verandering niet ‘lost in transition’ raakt!